Shkalla e papunësisë në Mbretërinë e Bashkuar është rritur papritur, ndërsa numri i vendeve të lira të punës ka rënë në nivelin më të ulët në pesë vitet e fundit, teksa efektet fillestare të luftës me Iranin kanë filluar të ndihen nga bizneset.
Shkalla e papunësisë u rrit lehtë në 5% gjatë tre muajve deri në mars, nga 4.9% që ishte në periudhën tre mujore deri në shkurt.
Analistët thanë se këto shifra tregojnë efektet e para të luftës në Lindjen e Mesme mbi tregun e punës dhe paralajmëruan se kërkesa për punëtorë ka të ngjarë të vazhdojë të dobësohet nëse konflikti zgjatet.
Ekspertët shtuan se rritja e papunësisë, e kombinuar me ngadalësimin e rritjes së pagave, do t’i japë më shumë kohë bankës qendrore britanike, Bank of England, për të vendosur nëse normat e interesit duhet të rriten për të frenuar inflacionin.
Vlerësimet paraprake nga Office for National Statistics (ONS) tregojnë se numri i vendeve të lira të punës ra me 28,000, ose 3.9%, duke arritur në 705,000 mes periudhës shkurt–prill, niveli më i ulët që nga prilli 2021.
Drejtoresha e statistikave ekonomike në ONS, Liz McKeown, tha:
“Sektorët me paga më të ulëta, si hoteleria dhe tregtia me pakicë, kanë parë disa nga rëniet më të mëdha në numrin e vendeve vakante dhe të punonjësve në listat e pagave, si gjatë muajve të fundit ashtu edhe gjatë vitit të kaluar.”
Sipas ONS, edhe numri i njerëzve të punësuar në listat e pagave ra në prill. Punësimi në lista pagash u ul me 100,000 persona muajin e kaluar.
McKeown theksoi se këto shifra vijnë në fillim të vitit të ri fiskal dhe “mbartin pasiguri më të madhe, pasi zakonisht pësojnë korrigjime më të mëdha se mesatarja”.
Treguesit tregojnë vështirësi në tregun e punës
Megjithëse besueshmëria e statistikave të papunësisë është ndikuar nga probleme në mbledhjen e të dhënave, një tablo e ngjashme shfaqet edhe nga tregues të tjerë, përfshirë rënien e vendeve vakante dhe uljen e numrit të punonjësve në lista pagash.
Ekspertët thanë se të dhënat tregojnë një vështirësi në rritje në tregun e punës. Rënia e vendeve të lira sugjeron se bizneset po ndalojnë ose ngadalësojnë rekrutimet.
Kate Nicholls, drejtuese e organizatës së mikpritjes UK Hospitality, tha se rritja e papunësisë lidhet me kostot më të larta të punës, përfshirë ndryshimet në taksat e punësimit.
Rritja e pagave po ngadalësohet
Rritja mesatare e pagave të rregullta ra në 3.4% në tre muajt e parë të vitit dhe, pasi u llogarit inflacioni, ishte vetëm 0.3% më e lartë në terma realë.
Zakonisht, një ngadalësim i tillë i pagave do të rriste pritshmëritë për ulje të normave të interesit, por për shkak të shqetësimeve për inflacionin, strategia kryesore e investimeve në Wealth Club, Susannah Streeter, tha se:
“Presioni po rritet që normat e interesit të mbeten më të larta për më gjatë.”
Sanjay Raja, ekonomist kryesor për Mbretërinë e Bashkuar në Deutsche Bank, tha se të dhënat mbi tregun e punës mund t’i japin mundësi komitetit të politikës monetare të Bankës së Anglisë të mbajë normat e interesit të pandryshuara për më gjatë, ndërsa monitoron ndikimin ekonomik të luftës me Iranin.
Shifrat e reja të inflacionit pritet të publikohen të mërkurën dhe ekspertët presin një rënie të lehtë nga 3.3% që ishte në mars.
Debat politik mbi shifrat
Ministri për Punën dhe Pensionet, Pat McFadden, tha se shifrat e ONS tregojnë se ka 416,000 më shumë persona në punë krahasuar me një vit më parë, gjë që është inkurajuese, por shtoi se lufta me Iranin “po hedh një hije mbi tregun e punës”.
“Rritja e mundësive dhe luftimi i papunësisë tek të rinjtë në çdo zonë mbetet prioriteti ynë,” tha ai.
Ndërkohë, sekretari në hije për biznesin, Andrew Griffith, deklaroi se këto shifra konfirmojnë paralajmërimet e bizneseve:
“Rritja e taksave të punësimit po shton kostot për punëdhënësit dhe punëtorët po paguajnë çmimin.”
“Veçanërisht e vështirë” për të rinjtë
Një normë më e lartë papunësie do të thotë më shumë njerëz pa punë që kërkojnë punë, ndërsa rënia e vendeve vakante nënkupton më pak mundësi pune dhe më shumë konkurrencë.
Ben Harrison, drejtor i Work Foundation në Universitetin Lancaster, tha se kjo po e bën situatën “veçanërisht të vështirë” për të rinjtë, pasi papunësia tek të rinjtë ka arritur në 14.7%, niveli më i lartë që nga fundi i vitit 2014.
Një studim i veçantë nga Institute for Fiscal Studies (IFS) tregoi se rënia aktuale e punësimit tek të rinjtë po i afrohet nivelit të rënies së parë gjatë krizës financiare të vitit 2008 dhe pandemisë COVID-19.
Sipas IFS, nga dhjetori 2022 deri në dhjetor 2025, përqindja e të rinjve 16–24 vjeç në punë me pagesë ra nga 54.9% në 50.6%.
Ekonomisti Jed Michael paralajmëroi se kjo tendencë është shqetësuese sepse:
“E dimë që papunësia në fillim të karrierës mund të ketë pasoja negative afatgjata.”
Ndërsa Jonathan Townsend, drejtues i organizatës bamirëse The King’s Trust, tha se problemi nuk mund të lihet të zgjidhet vetvetiu:
“Duhet urgjentisht të kuptojmë çfarë po i largon më shumë të rinjtë nga puna dhe arsimi, përfshirë rolin e shëndetit mendor.”