Përdorimi gjithnjë e më i gjerë i teknologjisë së njohjes së fytyrës në dyqanet britanike ka ndezur një debat të ri mbi sigurinë, privatësinë dhe kufijtë e mbikëqyrjes. Sistemet synojnë të identifikojnë shkelës të përsëritur dhe persona të konsideruar me rrezik të lartë, por organizatat për të drejtat civile paralajmërojnë për rrezikun e gabimeve dhe mungesën e një kuadri të qartë rregullator.
Teknologjia e njohjes së fytyrës po zgjerohet me shpejtësi në sektorin e shitjes me pakicë në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa kompanitë kërkojnë mënyra të reja për të luftuar vjedhjet, dhunën dhe abuzimin ndaj punonjësve.
Në qendër të debatit është kompania Facewatch, sistemi i së cilës përdoret nga një numër i madh biznesesh dhe shitësish me pakicë në Britani. Sipas raportimeve të fundit, kompania po përgatit një funksion të ri që do të mundësojë njoftimin e policisë pothuajse në kohë reale kur sistemi identifikon një person të klasifikuar si shkelës serioz dhe të përsëritur.
Sipas Facewatch, teknologjia e re pritet të jetë në gjendje të dërgojë një sinjal brenda vetëm pak sekondash pas një përputhjeje të identifikuar nga sistemi. Kompania argumenton se kjo mund të ndihmojë në parandalimin e vjedhjeve, dhunës dhe incidenteve të tjera përpara se ato të përshkallëzohen.
Si funksionon sistemi?
Kamerat e vendosura në dyqane kapin imazhet e personave që hyjnë në ambientet tregtare. Sistemi analizon tiparet e fytyrës dhe i krahason ato me një bazë të dhënash të personave të identifikuar më parë si persona me interes për çështje sigurie.
Nëse konstatohet një përputhje, stafi i dyqanit mund të marrë një paralajmërim. Sipas kompanisë që ofron teknologjinë, sinjalizimet kontrollohen përpara se të ndërmerret një veprim.
Facewatch thotë se gjatë gjashtë muajve të parë të vitit 2026 sistemi i saj ka dërguar rreth 300 mijë sinjalizime për hyrjen në dyqane të personave të konsideruar si shkelës të përsëritur.
Zgjerimi i përdorimit nga shitësit britanikë
Përdorimi i teknologjisë po zgjerohet në një kohë kur kompanitë britanike raportojnë rritje të vjedhjeve dhe incidenteve të dhunshme ndaj punonjësve.
Sainsbury’s, një nga rrjetet më të mëdha të supermarketeve në Britani, ka zgjeruar përdorimin e teknologjisë pas provave fillestare në disa prej dyqaneve të tij. Planet e raportuara parashikojnë përdorimin e sistemit në më shumë se 200 dyqane deri në fund të vitit.
Shitës të tjerë me pakicë gjithashtu kanë përdorur ose po përdorin sisteme të ngjashme për të identifikuar persona të lidhur me incidente të mëparshme të vjedhjes, agresionit apo dhunës.
Sipas të dhënave zyrtare, në Angli dhe Uells u regjistruan më shumë se 509 mijë raste të vjedhjeve në dyqane gjatë vitit që përfundoi në dhjetor 2025. Përfaqësuesit e sektorit të shitjes me pakicë kanë paralajmëruar gjithashtu për rritjen e dhunës dhe abuzimit ndaj stafit.
Organizatat e të drejtave civile ngrenë alarmin
Megjithatë, zgjerimi i teknologjisë ka shkaktuar reagime të forta nga organizatat që mbrojnë privatësinë dhe të drejtat civile.
Kritikët argumentojnë se skanimi i fytyrave të miliona qytetarëve gjatë aktiviteteve të zakonshme, si blerjet në supermarket, mund të krijojë një kulturë të mbikëqyrjes së vazhdueshme.
Shqetësimet kryesore lidhen me mënyrën se si përpunohen të dhënat biometrike, transparencën e sistemeve, mundësinë e identifikimeve të gabuara dhe procedurat që duhet të ndjekë një person për të kundërshtuar një vendim.
Organizatat Liberty dhe Open Rights Group kanë paralajmëruar se lidhja më e drejtpërdrejtë mes sistemeve private të njohjes së fytyrës dhe policisë mund të përfaqësojë një përshkallëzim të rëndësishëm të mbikëqyrjes.
Rastet e identifikimeve të gabuara shtojnë shqetësimet
Debati është intensifikuar edhe pas raportimeve për klientë që pretendojnë se janë identifikuar gabimisht si persona të dyshuar për vjedhje.
Në disa raste të raportuara në Britani, persona të pafajshëm janë përballur me stafin e dyqaneve ose janë larguar nga ambientet pasi sistemi ose procesi i verifikimit i kishte lidhur gabimisht me incidente të mëparshme.
Këto raste kanë ngritur pyetje të rëndësishme: Kush mban përgjegjësi kur një person identifikohet gabimisht? Si mund ta kundërshtojë ai vendimin? Dhe sa kohë mund të ruhen të dhënat biometrike?
Facewatch ka deklaruar se sistemi i saj ka një nivel shumë të lartë saktësie dhe se sinjalizimet i nënshtrohen verifikimit njerëzor përpara ndërmarrjes së veprimeve. Megjithatë, ekspertët dhe aktivistët theksojnë se edhe një përqindje e vogël gabimesh mund të ketë pasoja serioze kur teknologjia përdoret në shkallë të gjerë.
Privatësia përballë sigurisë
Në Mbretërinë e Bashkuar, të dhënat biometrike të përdorura për identifikimin e një personi konsiderohen të dhëna veçanërisht të ndjeshme sipas rregullave të mbrojtjes së të dhënave.
Kjo do të thotë se kompanitë që përdorin teknologji të njohjes së fytyrës duhet të jenë në gjendje të justifikojnë përdorimin e saj dhe të tregojnë se përpunimi i të dhënave është i nevojshëm, proporcional dhe transparent.
Pikërisht këtu qëndron edhe thelbi i debatit. Shitësit argumentojnë se përballen me një krizë të vjedhjeve dhe dhunës në dyqane dhe se teknologjia mund të mbrojë punonjësit dhe klientët. Kritikët, nga ana tjetër, thonë se ekzistojnë metoda më pak ndërhyrëse për luftimin e krimit dhe se skanimi biometrik i një numri të madh njerëzish mund të jetë joproporcional.
Një debat që pritet të vazhdojë
Me zgjerimin e inteligjencës artificiale dhe teknologjive biometrike, çështja e njohjes së fytyrës pritet të mbetet në qendër të debatit publik në Britani.
Pyetja kryesore nuk është më vetëm nëse teknologjia funksionon, por edhe se kush duhet ta kontrollojë atë, cilat duhet të jenë kufijtë e përdorimit dhe çfarë mbrojtjeje duhet të kenë qytetarët kur sistemet bëjnë gabime.
Për kompanitë, njohja e fytyrës shihet si një mjet i fuqishëm kundër vjedhjeve dhe dhunës. Për kritikët, ajo mund të shndërrohet në një formë të mbikëqyrjes së përhershme në hapësirat e jetës së përditshme.
Ndërsa përdorimi i saj vazhdon të zgjerohet, autoritetet britanike do të përballen me presion në rritje për të përcaktuar më qartë se ku përfundon nevoja për siguri dhe ku fillon e drejta e qytetarëve për privatësi.